Patologi

Patologi er læra om sjukdommane sine årsaker, utviklingsmekanismar og verknad på funksjonar (patofysiologi) og struktur (patologisk anatomi). Avdeling for patologi tar hand om diagnostikk, utviklingsarbeid, forsking og utdanning av spesialistar i patologi. Avdelinga er ei av de største patologiavdelingane i landet. Universitetseininga arbeider med forsking og undervisning.

Histologi

Histologiske prøvar er vevsprøver, og vert også kalla også biopsiar. Desse består av eit vevsstykke frå det organet eller vevet som skal undersøkast. Histologiske prøvar vert fiksert i formalin for å bevare vevet best mogeleg.
På laboratoriet blir det etter ein spesiell prepareringsprosess skjert tynne snitt av vevsprøven. Desse vert lagt på objektglas. Vevsprøvane undersøkast i lysmikroskop etter at snitta har blitt farga.

I tillegg til makroskopi (undersøking med berre auge og fingrar) og lysmikroskopi av histologisk og cytologisk prøvemateriale vert det i mange tilfelle nytta supplerande teknikkar. Elektronmikroskopi vert nytta i tilfelle der informasjon om ultrastrukturelle forhold er nødvendig.

Immunhistokjemiske (immuncytokjemiske) undersøkingar av cellulære genprodukt er ein sentral teknikk som no blir brukt i stor skala. Molekylærbiologiske genanalyser er allerede tatt i bruk ved avdelinga ved visse problemstillingar, men ventast etterkvart å bli mykje brukt.

Volum og prøvetypar

Biopsiseksjonen ved Haukeland Universitetssykehus mottar årleg i overkant av 34.000 vevsprøvar til undersøking, og er det største offentlege biopsilaboratorium i landet.

Dei fleste biopsiane er diagnostiske prøvar tekne som eit viktig ledd i utgreiing av pasientar for eit breidt spekter av sjukdomstilstandar.

Fleire av problemstillingane dreiar seg om primærdiagnostikk av kreftsjukdommar, men omfattar ellers dei fleste sjukdomstilstandane innan samtlege kliniske spesialitetar.

Ein annan type av prøvar er store operasjonspreparat for kartlegging av sjukdomsutbreiing og stadium der diagnosen er kjent frå tidlegere utredning med biopsi/cytologi.

I tillegg til biopsiar frå pasientar, mottar laboratoriet vev til histologisk undersøking frå avdelingen sin obduksjonsseksjon.

 

Hva skjer på Histologisk seksjon, Patologisk avdeling, HUS?

Film:

https://drive.google.com/file/d/1rmJGgQQWoaolm_SJAj7Ten25zSGSdp4X/view

 

Cytologi

Cytologi er læra om cellene. Cellene kan enten skrapast av frå overflata av hud eller slimhud, til dømes celleprøve frå livmorhals, sugast ut med ei tynn nål, til dømes frå ein kul på halsen, bryst eller lunge, eller isolerast frå kroppsvæsker.
Cytologisk seksjon består av eit laboratorium med tre tilsette, og ein screener eining med 10 screenere. Seksjonen tek i mot ca. 42 000 gynekologiske prøvar hvor dei fleste er fra livmorhalsen som ledd i screeningprogrammet mot livmorhalskreft. Vi tek også i mot ca. 5300 punksjoner og væsker i året frå ulike organer og hulrom som lunge, bryst, urin og spinalvæsker.  På laboratoriet vert prøvene registrert, preparert, og cellene vert farga i ein fargemaskin (alt cytologisk materiale preparerest på eit objektglas). Hovedmengden av dei gynekologiske prøvene er no væskebasert, og prepareringen skjer i stor grad automatisert.

Seksjonen har for øvrig ein del instrumenter til bruk for preparering av materiale og analyse, mellom anna  HPV testing.

Fagpersonellet ved seksjonen utgjer i hovedsak bioingeniører med spesial utdanning innan klinisk cytologi. Dei har ansvar for å sjå på prøvene (screene), og gjere ein vurdering av materialet, i samarbeid med ansvarleg lege. Sreenerne er også involvert i andre gjeremål, som hpv testing, poliklinisk verksemd, flowcytometri mm.

Labpersonellet består av ein bioingeniør, ein kjemiingeniør og ein laborant.

 

Molekylærpatologi

Ved laboratoriet for molekylærpatologi nyttar vi arvestoffbaserte teknikkar, altså analysar av DNA og RNA, for å diagnostisere sjukdom.
Små mengder arvestoff vert isolert frå vevsprøver som er innsende til Avdeling for patologi. Ved hjelp av teknikken PCR kopierer vi opp det området av DNA-molekylet som er interessant, og deretter vert dette undersøkt for genfeil  (mutasjonar). For å synleggjere mutasjonane nyttar vi metodar som gel-elektroforese, sanntids-PCR og DNA-sekvensering.

Arbeidet ved laboratoriet vårt er i første rekke knytta til kreftdiagnostikk. Prøvesvara kan seie noko om pasienten har kreft eller ein godarta tilstand, kva for type kreft pasienten eventuelt har, og kva for behandling han/ho i så fall bør få. Ikkje minst har det dei siste åra vore ein stor auke i analysar som bestemmer bruken av nye, målretta medikament i behandlinga av visse typar svulstar.

I 2014 vart 3134 prøver analysert ved molekylærpatologilaboratoriet, i tillegg til 2786 HPV-analysar fra celleprøver i livmorhalsen.

 

Digital patologi